واکاوی ابعاد و مولفه های حاکمیت و حکمرانی اسلامی بر مبنای فرمایشات امام علی علیه السلام
برگزارکننده: مرکز آموزش مدیریت دولتی
ارائه دهنده: سعید حجازی فر
مقدمه
حکمرانی اسلامی به عنوان یکی از مفاهیم اصلی و مهم در اسلام، در طول تاریخ اسلامی توسط ائمه اطهار (علیهم السلام) مورد توجه و بررسی قرار گرفته است. یکی از پرکششترین و برجستهترین شخصیتها در این زمینه، امام علی (علیه السلام) است. امام علی به عنوان فرمانده و حاکم اولین خلافت اسلامی پس از درگذشت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)، مفاهیم و اصول مربوط به حکومت اسلامی را به طور شفاف و کامل تبیین کرد و الگوهایی برای حکومت اسلامی بعدی ایجاد نمود.
امام علی (علیه السلام) در مقابله با فساد، اصول و ارزشهایی را در حکومت اسلامی ارائه کرد که تا به امروز بر جای آمده است. امام علی اعتقاد داشت که حکومت اسلامی باید بر پایه عدالت، مساوات و توازن بنا شده باشد. او اصلیترین وظیفه یک حاکم را تامین عدالت در جامعه میدانست و معتقد بود که حاکم باید به عنوان نماینده خداوند بر اساس اصول دینی و رهنمودهای قرآنی عمل کند.
امام علی در مورد حکمرانی اسلامی، مفهوم وجود ولایت را مطرح کرد. او با توجه به دانش و بصیرت خود، تاکید میکرد که حاکم باید دارای شایستگی و صلاحیتهای دینی و علمی باشد. بنابراین، حکومت اسلامی بر اساس نظامی قائم بر عدالت و معرفت استوار خواهد بود. این نظام حکومتی، با مبنایی قرآنی و تعالیم اهل بیت (علیهم السلام) تطبیق داده میشود و هدف آن تحقق عدالت اجتماعی و رسیدن به سعادت و خوشبختی بشر و تقرب الی الله است.
در نظر امام علی (علیه السلام)، حاکمیت در اسلام به عنوان خدمت به مردم و رسیدن به خوشبختی آنان در دنیا و آخرت باید تعریف شود. از نظر امام علی، حاکمان باید به مردم خدمت کنند و به حقوق آنان احترام گذارند. همچنین، او از حاکمان میخواست به آموزش و تربیت مردم توجه کنند و در ارتقاء فرهنگ و دانش جامعه نقش فعالی داشته باشند.
به عنوان یک حاکم اسلامی، امام علی (علیه السلام) از مشارکت و عدالت بهره میبرد و به مبارزه با فساد، فقر و ظلم میپردازد. او از جامعه انتظار داشت که با همکاری و همبستگی، مشکلات را حل کنند و به دستیابی به عدالت و سعادت مشترک دست یابند. همچنین، امام علی به عنوان یک رهبر و حاکم، خود را به عنوان نماینده ولایت الله در زمین میدانست و پیشرفت را در سایه تبعیت از ولایت می دانست.
بنابراین حکمرانی اسلامی به عنوان یک نظام حکمرانی براساس اصول و ارزشهای اسلامی استوار است. فرمایشات امام علی (علیه السلام) یکی از مهمترین منابعی هستند که ما را به درک بهتر از حکمرانی اسلامی و اصول آن میرسانند. در این ارائه، ما به بررسی فرمایشات امام علی (علیه السلام) و ارتباط آنها با حکمرانی اسلامی می پردازیم.
سوالات پژوهش در رابطه با حکمرانی اسلامی
در اینجا به این سوالات پاسخ داده می شود:
۱. حکمرانی اسلامی چیست؟
۲.ابعاد و مولفه های حکمرانی اسلامی کدامند؟
۳. نقش آفرینان حکمرانی اسلامی کدامند؟
روش پژوهش
در پاسخ به سوالات پژوهش، متن نهج البلاغه و کتاب غرر الحکم و درر اکلم به صورت تمام متن مطالعه شد و با استفاده از روش تحلیل مضمون، یافته های پژوهش دسته بندی گردید. هم چنین از نرم افزار مکس کیودا و دانش نامه علوی برای تحلیل داده ها استفاده شد.
