درسهایی از قرآن کریم : نقش مومنان و پیروان در اداره موثر امور در صحنه های سخت :گونه شناسی پیروان مومن در قران کریم در صحنه های سخت جنگی: ربیون و غیر ربیون
تدوین:دکتر ابوالفضل محمدی،عضو هیات علمی دانشکده مدیریت دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام
گاهی در ذهن انسان چنین خطور می کند که تنها عامل موفقیت جوامع انسانی بویژه در صحنه های سخت زندگی اجتماعی مثل صحنه های جنگهای تحمیلی حضور و جود رهبران بزرگ و رهبران الهی است و از نقش مومنان و پیروان و تاثیر نقش بی بدیل آنها غفلت می شود
در عصر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله هنگامی که لشگر اسلام برای دفاع از جامعه خود تحت رهبری نبی اکرم راهی منطقه کوه احد شدند به علت سستی و ترک مسولیت عده ای از مومنان که مامور حفظ تنگه احد بودند بخشی از اشگر دشمن با گذر از این تنگه احد از پشت سر به لشگر مسمانان حمله کردند و شکست سختی به آنها وارد کردند و در حدود هفتاد نفر از مسلمانان را کشتند و عده زیادی را مجروح و زخمی کردند بطوریکه بسیاری از مسلمانان پا بفرار گذاشتند و پیامبراکرم و علی علیه السلام و عده اندکی از آنها باقی ماندند و در اطراف پیامبر اسلام به دفاع از ایشان پرداختند
خدای متعال در قران کریم در سوره آل عمران در آیات ۱۳۹تا ۱۴۶ که مربوط به داستان جنگ احد است به این موضوع پراخته و آن را مورد توجه جدی قرار داده است
در این آیات خدای متعال پیروان رسول اکرم و رزمندگان اسلام را که به خاطر این شکست :
- استجکام روحی خودرا به شدت از دست داده
- و اراده آنها سست شده
- و محزون و غمگین شده و حزن و انده بر آنها غالب شده بود مورد خطاب قرار می دهد
و در [سوره آلعمران (۳): آیات ۱۳۹ تا ۱۴۸ می فرماید :
]وَ لاٰ تَهِنُوا وَ لاٰ تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ اَلْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (۱۳۹) إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ اَلْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تِلْكَ اَلْأَيّٰامُ نُدٰاوِلُهٰا بَيْنَ اَلنّٰاسِ وَ لِيَعْلَمَ اَللّٰهُ اَلَّذِينَ آمَنُوا وَ يَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَدٰاءَ وَ اَللّٰهُ لاٰ يُحِبُّ اَلظّٰالِمِينَ (۱۴۰) وَ لِيُمَحِّصَ اَللّٰهُ اَلَّذِينَ آمَنُوا وَ يَمْحَقَ اَلْكٰافِرِينَ (۱۴۱) أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا اَلْجَنَّةَ وَ لَمّٰا يَعْلَمِ اَللّٰهُ اَلَّذِينَ جٰاهَدُوا مِنْكُمْ وَ يَعْلَمَ اَلصّٰابِرِينَ (۱۴۲) وَ لَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ اَلْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَ أَنْتُمْ تَنْظُرُونَ (۱۴۳) وَ مٰا مُحَمَّدٌ إِلاّٰ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ اَلرُّسُلُ أَ فَإِنْ مٰاتَ أَوْ قُتِلَ اِنْقَلَبْتُمْ عَلىٰ أَعْقٰابِكُمْ وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلىٰ عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اَللّٰهَ شَيْئاً وَ سَيَجْزِي اَللّٰهُ اَلشّٰاكِرِينَ (۱۴۴) وَ مٰا كٰانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلاّٰ بِإِذْنِ اَللّٰهِ كِتٰاباً مُؤَجَّلاً وَ مَنْ يُرِدْ ثَوٰابَ اَلدُّنْيٰا نُؤْتِهِ مِنْهٰا وَ مَنْ يُرِدْ ثَوٰابَ اَلْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهٰا وَ سَنَجْزِي اَلشّٰاكِرِينَ (۱۴۵) وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قٰاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمٰا وَهَنُوا لِمٰا أَصٰابَهُمْ فِي سَبِيلِ اَللّٰهِ وَ مٰا ضَعُفُوا وَ مَا اِسْتَكٰانُوا وَ اَللّٰهُ يُحِبُّ اَلصّٰابِرِينَ (۱۴۶) وَ مٰا كٰانَ قَوْلَهُمْ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا رَبَّنَا اِغْفِرْ لَنٰا ذُنُوبَنٰا وَ إِسْرٰافَنٰا فِي أَمْرِنٰا وَ ثَبِّتْ أَقْدٰامَنٰا وَ اُنْصُرْنٰا عَلَى اَلْقَوْمِ اَلْكٰافِرِينَ (۱۴۷) فَآتٰاهُمُ اَللّٰهُ ثَوٰابَ اَلدُّنْيٰا وَ حُسْنَ ثَوٰابِ اَلْآخِرَةِ وَ اَللّٰهُ يُحِبُّ اَلْمُحْسِنِينَ (۱۴۸) [سوره آلعمران (۳): آیات ۱۳۹ تا ۱۴۸]وَ لاٰ تَهِنُوا وَ لاٰ تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ اَلْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ (۱۳۹) إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ اَلْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تِلْكَ اَلْأَيّٰامُ نُدٰاوِلُهٰا بَيْنَ اَلنّٰاسِ وَ لِيَعْلَمَ اَللّٰهُ اَلَّذِينَ آمَنُوا وَ يَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَدٰاءَ وَ اَللّٰهُ لاٰ يُحِبُّ اَلظّٰالِمِينَ (۱۴۰) وَ لِيُمَحِّصَ اَللّٰهُ اَلَّذِينَ آمَنُوا وَ يَمْحَقَ اَلْكٰافِرِينَ (۱۴۱) أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا اَلْجَنَّةَ وَ لَمّٰا يَعْلَمِ اَللّٰهُ اَلَّذِينَ جٰاهَدُوا مِنْكُمْ وَ يَعْلَمَ اَلصّٰابِرِينَ (۱۴۲) وَ لَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ اَلْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَ أَنْتُمْ تَنْظُرُونَ (۱۴۳) وَ مٰا مُحَمَّدٌ إِلاّٰ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ اَلرُّسُلُ أَ فَإِنْ مٰاتَ أَوْ قُتِلَ اِنْقَلَبْتُمْ عَلىٰ أَعْقٰابِكُمْ وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلىٰ عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اَللّٰهَ شَيْئاً وَ سَيَجْزِي اَللّٰهُ اَلشّٰاكِرِينَ (۱۴۴) وَ مٰا كٰانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلاّٰ بِإِذْنِ اَللّٰهِ كِتٰاباً مُؤَجَّلاً وَ مَنْ يُرِدْ ثَوٰابَ اَلدُّنْيٰا نُؤْتِهِ مِنْهٰا وَ مَنْ يُرِدْ ثَوٰابَ اَلْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهٰا وَ سَنَجْزِي اَلشّٰاكِرِينَ (۱۴۵) وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قٰاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمٰا وَهَنُوا لِمٰا أَصٰابَهُمْ فِي سَبِيلِ اَللّٰهِ وَ مٰا ضَعُفُوا وَ مَا اِسْتَكٰانُوا وَ اَللّٰهُ يُحِبُّ اَلصّٰابِرِينَ (۱۴۶) وَ مٰا كٰانَ قَوْلَهُمْ إِلاّٰ أَنْ قٰالُوا رَبَّنَا اِغْفِرْ لَنٰا ذُنُوبَنٰا وَ إِسْرٰافَنٰا فِي أَمْرِنٰا وَ ثَبِّتْ أَقْدٰامَنٰا وَ اُنْصُرْنٰا عَلَى اَلْقَوْمِ اَلْكٰافِرِينَ (۱۴۷) فَآتٰاهُمُ اَللّٰهُ ثَوٰابَ اَلدُّنْيٰا وَ حُسْنَ ثَوٰابِ اَلْآخِرَةِ وَ اَللّٰهُ يُحِبُّ اَلْمُحْسِنِينَ (۱۴۸)
یعنی : شما مسلمانان نه در كار دين سستى كنيد و نه از فوت غنيمت و متاع دنيا اندوهناك باشيد زيرا شما فاتح و پيروزمندترين مردم و بلندمرتبهترين ملل دنيا هستيد اگر در ايمان خود ثابت و استوار باشيد (۱۳۹).
اگر به شما (در جنگ احد) آسيبى رسيد، به دشمنان شما نيز (در بدر) شكست و آسيب سخت نصيب شد، همانگونه كه آنها مقاومت كردند شما نيز بايد مقاومت كنيد اين روزگار را به اختلاف احوال (گاهى فتح و غلبه و گاه شكست و مغلوبيت) ميان خلايق مىگردانيم كه مقام اهل ايمان به امتحان معلوم شود – تا از شما مؤمنان آن را كه ثابت در دين است (مانند على “ع” )گواه ديگران كند، و خداوند ستمكاران را دوست ندارد (۱۴۰).و تا آنكه (به اين اختلاف نيك و بد روزگار) اهل ايمان را از هر عيب و نقص پاك و كامل كند و كافران را به كيفر ستمكارى محو و نابود گرداند (۱۴۱).گمان مىكنيد به بهشت داخل خواهيد شد بدون آنكه خدا امتحان كند و آنان كه جهاد در راه دين كرده و آنها كه در سختيها صبر و مقاومت كنند مقامشان را بر عالمى معلوم گرداند (۱۴۲).شما همان كسانيد كه پيش از آن كه دستور جهاد براى مسلمين بيايد با كمال شوق آرزوى جهاد و كشته شدن در راه دين مىكرديد پس چگونه امروز كه به جهاد مامور شدهايد؟ سخت از مرگ نگران مىشويد (۱۴۳).و محمد (ص) نيست مگر پيغمبرى از طرف خدا كه پيش از او نيز پيغمبرانى بودند و از اين جهان در گذشتند، اگر او نيز به مرگ يا شهادت در گذشت باز شما بدين جاهليت خود رجوع خواهيد كرد؟ پس هر كه مرتد شود به خدا ضررى نخواهد رسانيد و خود را به زيان انداخته و هر كس شكر نعمت دين گذارد و در اسلام پايدار ماند البته خداوند جزاى نيك به اعمال شكرگزاران عطا خواهد كرد (۱۴۴).هيچ كس جز به فرمان خدا نخواهد مرد كه اجل هر كس در لوح قضاى الهى به وقت معين ثبت است، و هر كس براى يافتن متاع دنيا كوشش كند از دنيا بهرهمندش كنيم و هر كه براى ثواب آخرت سعى نمايد از نعمت آخرت برخوردارش گردانيم و البته خداوند سپاسگزاران را جزاى نيك (آسايش دنيا و بهشت آخرت) خواهد داد (۱۴۵).چه بسيار رخ داده كه جمعيت زيادى از پيروان پيغمبرى در جنگ كشته شده و با اين حال اهل ايمان با سختيهايى كه در راه خدا به آنها رسيده مقاومت كردند و هرگز بيمناك و زبون نشدند و سر زير بار دشمن فرو نياوردند و راه صبر و ثبات پيش گرفتند كه خداوند صابران را دوست مىدارد (۱۴۶).آنها در هيچ سختى جز به خدا پناهنده نشده و جز اين نمىگفتند كه بار پروردگارا به كرم خود از گناه و ستمى كه ما در باره خود كردهايم درگذر و ما را ثابت قدم بدار و ما را بر محو كافران مظفر گردان (۱۴۷).
اگر با دقت به این آیات وسیاق آنها توجه کنیم خواهیم دید که خدای متعال این عده از رزمندگان اسلام و پیروان نبی اکرم (به عنوان فرمانده جنگ و رهبر جامعه مسلمانان )را مورد خطاب قرار داده و هم به نوعی مورد سرزنش قرار می دهد و هم تسلیت و تسلی می دهد و آنها را نهی می کند و می فرماید :
سست نشوید و محزون نشوید زیرا شما از آنها اعلی و برترید ولی بشرطی که مومن باشید و به حقیقت ایمان ملتزم باشید و از الزامات ایمان به خدا – برخوردای از تقوی الهی و صبر و تاب آوری در صحنه های جنگ و دفاع از کیان اسلام و جامعه اسلامی است که شما باید از آن برخوردار باشید
وسپس می فرماید که اگردر این شرایط جنگی بر شما سخت می گذرد و زخمی و مجروح میشوید دشمنان شما نیز همین سختی ها را متحمل می شوند.یعنی در این شرایط -دو طرف جنگ متحمل سختی می شوند و پیروز این جنگ کسانی هستند که با ایمان بخدا در جنگ اراده ها اراده آنها به سبب ایمان و توکل بخدا و امیدواری به نصرت الهی بر اراده طرف دیگر جنگ غلبه کند
خدای متعال پس از این تذکرات و سرزنش های ضمنی مومنین مجاهد جنگ احد برای آنها گروهی از مومنان را با لقب ربیون به آنها معرفی می کند و در حقیقت از آنها می خواهد که به جای سست شدن درمیدان جنگ و مبارزه و محزون شدن از این گونه از مومنین ربی الگو بگیرند لذا داستان ربیون را برای آنها ذکر می کند و به توصیف ویژگی های آنها در میدان جنگ و مبارزه می پردازد و در حقیقت دو گونه از مومنین را معرفی می کند :
۱-مومنین شرکت کننده در جنگ احد که در شرایط سخت جنگ دچار حالت ضعف و سستی اراده شدند و حزن و انده بر انان غلبه یافت و در نتیجه نتوانستند از فرمان ده و امام و رهبر خود در این شرایط سختی بخوبی تبعیت و حمایت کنند و دشمن در شکست بدهند بلکه از صحنه جنگ فرار کردند و موجب شکست خود و پیروزی دشمن شدند
۲-ربیون و مومنان حقیقی که در آیه زیر به توصیف ویژگه های آنها پرداخته است:
وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ :
- فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
- وَ مَا ضَعُفُوا
- وَ مَا اسْتَكَانُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ (آلعمران:
ترجمه آیه: چه بسیاری از انبیا ی بزرگ که ربیون ( انسانهای خدایی) بهمراه آنها با دشمنان جنگیدند ولی :
به خاطر مصیبت هایی که در این جنگ
خدای متعال در مورد ربیون می فرماید:
انها به همراه رهبران و انبیای الهی با دشمنان مقاتله و مبارزه کردند ولی به خاطر مصیبتهایی که در این جنگها به آنها رسید بر خلاف مومنان مبارز در جنگ احد-:
۱-فَمَا وَهَنُو: یعنی سست نشدند و عزم آنها در درمقابله با دشمنان کم نگشت و سست نشد
۲-و مَا ضَعُفُوا : یعنی ضعیف نشدند و احساس ضعف نکردند و با قوت با دشمنان خویش مبارزه کردند
۳-وَ مَا اسْتَكَانُوا: یعنی در مقابل دشمن اظهار کرنش نکردند و تسلیم خواسته های دشمنان و تهدیدات آنها نشدند
۴-و خدا آنها را که از مصادیق مومنین صابر و اهل مقاومت بودند دوست دارد و الگوهای رفتاری آنها را می پسند و دوست می دارد
و در ادامه معرفی ربیون به یکی دیگر از ویژگی های آنها اشاره می کند که بسیار اهمیت دارد ویژگی خاصی که ما در عصر حاضر به شدت به آن نیازمندیم
می فرماید: ربیون و مومنین خدایی کسانی هستند که علیرغم تحمل مصیبتها و سختی های جنگ نه تنها سست نشده و احساس ضعف نکرده و تسلیم خواسته ها و اراده دشمنان نشده بلکه زمانی که در چنین شرایط سختی با پرودگار خویش راز و نیاز می کنند وبویی از گلایه و شکوه در کلامشان مشاهده نمی شود بلکه از قصور و تقصیرات و گناهان خویش با خدای خود صحبت می کنند و طلب بخشش کرده و از او می خواهند که آنها را در مبارزه با دشمنان ثابت قدم نگهدارد و بر دشمنان پیروزشان کند لذا خدای منعال در ادامه معرفی ربیون می فرماید:
وَ مَا كَانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَ إِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا وَ ثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَ انصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ (آلعمران: ۱۴۷)
می فرماید که سخن آنان( در گرما گرم و سختى جنگ ) جز اين نبود كه گفتند:
۱- رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَ إِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا: یعنی پروردگارا! گناهان ما و اسراف وزيادهروى ما در كارهایمان را بر ما ببخش
۲-وَ ثَبِّتْ أَقْدَامَنَا : یعنی : و قدمهايمان رادر این جنگ و در مقابل دشمنان استوار بدار
۳-وَ انصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ یعنی : و ما را برعلیه گروه كافران يارى ده
خداوند متعال پس از ذکر ویژگی های آنها می فرماید:
۴- فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَ حُسْنَ ثَوَابِ الْآخِرَةِ وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (آلعمران: ۱۴۸) یعنی خدای متعال درخواست ربیون را مستجاب کرد و هم پاداش دنیوی و هم پاداش نیک اخروی را به ایشان عطا کرد و آنها را که مصداق بارز محسنین و نیکوکاران بودند دوست دارد یعنی الگوی رفتاری آنها را و باورهای اعتقادی آنها را می پسندد و یاریشان می کند
۵- و سپس مجددا آنها را مخاطب قرار داده و می فرماید:
- يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا الَّذِينَ كَفَرُوا يَرُدُّوكُمْ عَلَىٰ أَعْقَابِكُمْ فَتَنقَلِبُوا خَاسِرِينَ (آلعمران: ۱۴۹)یعنی در مبارزه با دشمنان از خواسته های آنها اطاعت نکنید زیرا در این صورت شما را به عقب برگردانده و زیانکار خواهید شد
- و می فرماید:بَلِ اللَّهُ مَوْلَاكُمْ وَ هُوَ خَيْرُ النَّاصِرِينَ (آلعمران: ۱۵۰) به آنها و کمک آنها امید نداشته باشید بلکه باور داشته باشید که خدای متعال مولا و سرپرست شما است و او بهترین یاری کننده شما است
iii. و سپس می فرماید: سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَ مَأْوَاهُمُ و شما النَّارُ وَ بِئْسَ مَثْوَى الظَّالِمِينَ (آلعمران: ۱۵۱) یعنی:
- ما نه تنها شما را کمک می کنیم
- بلکه در دل دشمنان شما هم رعب و ترس شدید می اندازیم ………..
از رهنمودهای ین آیات که در باره شرایط جنگ احد نازل شده بود ولی منحصر به تاریخ جنگ احد نیست می توان برای شرایط فعلی جامعه خودمان که با سران کفرو شرک و ظلم در جنگ هستیم الگو برداری کرد و مراقب باشیم :
تا مانند مومنان در جنگ احد که :
- ۱. در مقابله با دشمنان دچار سستی در عزم خود نشویم
- ۲. و احساس ضعف نکنیم
- ۳. و تسلیم خواستهای ظالمانه و مستکبرانه امریکا و هم پیمانانش نشویم
بلکه همچون مومنان حقیقی و ربیون از خدای خویش بخواهیم که:
- ۴. اسراف در امور و گناهانمان راببخشاید
- ۵. و ما را در مقابل دشمنانمان ثابت قدم بدارد
- ۶. و ما را در این جنگ یاری و نصرت عطا کند
- ۷. و ما را در اطاعت و پیروی صادقانه وحمایت و نصرت رهبر عزیز و معظم انقلابمان حضرت امام خامنه ای توفیق بیش از بیش عطا فرماید . رهبر شجاعی که عربده های متکبرانه غربیان مستکبرذره ای از عزم مومنانه او در دفاع از اسلام و جهان اسلام و کیان انقلاب و کشور عزیزمان کم نکرد و کم نخواهد کرد .رهبر بزرگ و هوشمند و با کیاست و متبحر در ادراه انقلاب و نظام جمهوری اسلامی که علیرغم به شهادت رسیدن فرماندهان عزیز و ارزشمند کشورمان علیهم السلام نه تنها کوچکترین خللی در عزم راسخ و مومنانه و الهی او دیده نشد بلکه از روی عزت و صلابت و حکمت توانست با گفتار و کردارحکمت آمیز و شجاعانه و مقتدرانه خود دشمنان را تهدید و تحقیر کند و نظام مقدس جمهوری اسلامی تحت رهبری مقتدرانه و حکیمانه ایشان و با حمایت مردم غیور کشور عزیزمان و حمایت های همه آزادیخواهان جهان و دوستداران انقلاب اسلامی و بویژه با عزم راسخ فرمانداهان شجاع و مدبر و هوشیار و دشمن شناس سپاه قهرمان و ارتش غیور وسایر نهادهای خدمتگذار کشورمان اقدامات جنون آمیز و احمقانه دشمنان غدار انقلاب و کشورمان را با اقتدار بی نظیری که حقیقتا در تاریخ کشورمان بی نظیر است پاسخ قهرمانانه ای بدهد به طوری که قلب مردم عزیزمان و همه دوستداران ایران و انقلاب اسلامی در سراسر جهان شاد گشته و احساس عزت و سر بلندی کنند و برای اولین بار در تاریخ اخیر کشورمان بزرگتری قدرت های نظامی جهان را به ذلت و کرنش وادارد
از خدای متعال که ربوبیت و تدابیر حکیمانه او بر جهان هستی حاکم است و تدابیر خود را کریمانه در کتاب عظیم الشان قران حکیم به جامعه بشری عرضه کرده متضرعانه می خواهیم که ما را در تبعیت ازاین کتاب مبارک و تاسی به نبی اکرم صلی الله علیه و آله و سیره ایمه معصومین علیهم السلام و تبعیت از سیره عملی و فرامین و هدایت های مقام معظم رهبر عظیم الشان انقلاب اسلامی امام خامنه ای حفظه الله و در خدمتگذاری مجاهدانه و صادقانه بیش از پیش موفق بدارد.
آمین یا رب العالمین
و
یا ارحم الرحمین
